Dzieje skasowanego klasztoru świętokrzyskiego

DZIEJE SKASOWANEGO KLASZTORU ŚWIĘTOKRZYSKIEGO

NA ŁYSEJ GÓRZE W RELACJACH Z XIX WIEKU

Autor: Cezary Jastrzębski

Kielce 2025

####

Publikację dofinansowali

• Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Kielcach „Radio Kielce” S.A.   
• Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych KOPIPOL   

####

Kościół i klasztor na Świętym Krzyżu to miejsce znane w całej Polsce, pełniące wyjątkową rolę w życiu religijnym i dziejach narodu polskiego. Od stuleci przechowywane są tu Relikwie Drzewa Krzyża Świętego, na którym skonał Chrystus. Do XIX w. strzegli ich benedyktyni, a obecnie Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. Święty Krzyż zwany jest inaczej Łyścem lub Łysą Górą. To drugi pod względem wysokości szczyt Gór Świętokrzyskich, mający 595 m n.p.m. Góra już w pradziejach fascynowała i pobudzała ludzką wyobraźnię. U jej podnóża od ok. II w. p.n.e. do II w. n.e. rozwijało się starożytne górnictwo i hutnictwo. Może już wtedy majestat wzniesienia był tak przemożny, że na samej wierzchowinie nie znaleziono dotąd śladów masowej produkcji. Tak, jakby celowo wyłączono szczyt z codziennego znoju i obdarzono go nimbem świętości, oddzielając sacrum od profanum. (…)

dr Cezary Jastrzębski

####

SPIS TREŚCI

• Plan otoczenia klasztornego na Świętym Krzyżu
• Wstęp

ROZDZIAŁ 1

Klasztor po kasacie w 1819 r.

1. Książę Adam Jerzy Czartoryski na Świętym Krzyżu w 1831 r.
2. Po powstaniu listopadowym
3. Instytut Księży Zdrożnych (1852-1865)
4. Powstanie styczniowe (1863-1864)
5. Więzienie od 1882 r. (1886 r.)
6. Jubileusz 900-lecia w 1906 r.
7. Zniszczenia w 1914 r.

ROZDZIAŁ 2

Opisy otoczenia i wyglądu zewnętrznego

1. Kulminacja góry
2. Wygląd zabudowań
3. Problem posągów i tablic
4. Relikty budowli na plateau
5. Umocnienia obronne
6. Brama wschodnia
7. Dzwonnica
8. Furta, konduktor, stacja deszczowa i kości mamuta
9. Tak zwany kopiec Czartoryskiego

ROZDZIAŁ 3

Opisy wnętrz

1. Kościół
2. Krużganki
3. Zakrystia
4. Kaplica Krzyża Świętego (Oleśnickich)
5. Pomieszczenia mieszkalne zakonników
6. Biblioteka
7. Refektarz
8. Wieża kościelna
9. Nagrobki i płyty napisowe
10. Księga pamiątkowa i podpisy

ROZDZIAŁ 4

Błędne wiadomości

++++

ROZDZIAŁ 5

W trosce o klasztor

++++

• Posumowanie

ANEKSY

1. Kapłani na Świętym Krzyżu w latach 1819-1914
2. Urzędnicy świeccy na Świętym Krzyżu w latach 1819-1914
3. Ukaz Najwyższy w sprawie utworzenia Instytutu Księży Demerytów na Łysej Górze z 1849 r.
4. Apel ks. Józefa Mączyńskiego z 1898 r.
5. Odezwa komitetu obywatelskiego z 1902 r. w sprawie zbiórki pieniężnej na remont kościoła świętokrzyskiego
6. Odezwa ks. Bronisława Szczygielskiego z 1906 r. (na łamach „Gazety Kieleckiej”)
7. Odezwa ks. Bronisława Szczygielskiego z 1906 r. (wersja krótsza na łamach „Kuriera Warszawskiego”)
8. Odezwa ks. Jana Boduszka z 1912 r.
9. Notki biograficzne autorów relacji
10. Tłumaczenia inskrypcji i skrótów łacińskich

• Bibliografia
• Spis rycin
• Spis fotografii
• Indeks nazwisk
• Indeks nazw geograficznych (Nie zawiera nazw Łysiec, Łysa Góra, Święty Krzyż)
• Summary
• Plan Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego

####

Recenzje

• prof. dr hab. Adam Massalski
• prof. dr hab. Andrzej Szwarc

Redakcja

• Cezary Jastrzębski

Korekta

• Dorota Jastrzębska

Skład

• Jarosław Dobrołowicz

Druk

• Drukarnia Biały Kruk, ul. Tygrysia 50, Sobolewo, 15-509 Białystok   

####